تاریخ مجسم تبار اردلان

قصد وانگیزه طرح وترسیم این تبارنامه ارائه تصویری مجسم ازتاریخ وتبار اردلان مستند بتاریخ در شکلی زیبا و جاذب بصورت یک تابلوی نقاشی، و جلب توجه نپ جوان از دوران کودکی به یاد گیری تاریخ گذشته خود ومملکت خود، یعنی موضوعی بود که حتی در زمان تحصیل ما ،کلاس درس تاریخ و جغرافی درحکم زنگ تفریح بود؛ علاوه برآن این تبار نامه تجلیل وتقدیر و یادمانی باشد از گذشتگان، ولاغیر.

از آنجا که مورخان، رشته این خاندان رابه ساسانیان نسبت میدهند، وعلیرغم آن در برخی تاریخهای اواخر دوره قاجار واوایل دوره مدرن  در تاثیر شرایط زمان دراین خصوص افسانه هائی غیر مستند ارائه داده بودند، بمنظور صحت وسقم آن، متون تاریخ باستان ودوره مدرن را مطالعه وبررسی  و یاد داشتهائی برداشتم. اسامی اعضای خاندان را ازداخل وخارج ازطریق مکاتبه وتلفن وجستجو وبه کمک تنی چند ازاقوام مطلع در شهرستانها ،ونیزبا مطالعه شجره نامه های شخصی خاندانها تاآنجا که امکان داشت از زن و مرد زنده ومرده اسامی بسیاری راجمع آوری نمودم. در مواردی که شجره نامه های شخصی برخی ازخاندانها ( در آخرین شجره نامه ترسیمی مرحوم نصرت اله خان اردلان بتاریخ حدود  ۱۳۴۳ شمسی ) ازقلم افتاده بودند، باتحقیق وبررسی شجره آنان را به رشته اصلی خود دراین تبارنامه متصل نمودم.

حجم سنگین اسامی واطلاعات گردآوری شده، ونیز قدمت طولانی ازسالهای ( ۹۰۰ قبل از میلاد تا تاریخ اتمام آن بعد از سال ۲۰۰۲ میلادی ) وهمچنین زیبائی وجاذبه مورد نظر، ترسیم طرحی بیساپقه در تاریخ تبار نویسی را میطلبید.

بنابراین بترتیب توالی پی درپی حاکمان اردلان، برای هریک ازحاکمان از “بابا اردلان”  سرسلسله خاندان اردلان دربالای دیاگرام تنه درخت با کد شماره (ا ) و علامت یک ستاره *، تا آخرین حاکم اردلان “عباسخان سردار رشید” با کد شماره (۴۰ ) وعلامت یک ستاره * حاکمان اردلان مشخص گردیدند. باین ترتیب باستثنای اولین شاخه دست راست باشماره کد (۲ ) وعلامت * که با “بابا اردلان” لینک میباشد، ۱۱ شاخه دیگر، ۹ -۱۶-۱۸- ۲۲-۲۵ و…از شاخه های قبلی به تنه درخت بعنوان سرشاخه انتقال داده شده اند که ذیلا توضیح داده میشود.

مشخصات :

  • ابعاد تابلوی اصلی ۲۰۰×۱۱۵ سانتیمتر مربع ، بوم تابلو پارچه ی مخصوص نقاشی.
  • منظره زمینه تابلو، کوه حسن اباد وقریه حسن آباد دریک فرسخی شهر سنندج، امیر حسن اردلان کد ۶ در قله این کوه قلعه مستحکمی برای مرکز حکومت خود ساخت، هلو خان اردلان کد ۱۶ درقرن ۱۰– ه.ق.آنرا تعمیر وبمحل سکونت ومرکزحکومت تابستانی خود اختصاص داد،سلیمانخا ن اردلان  بدستور شاه صفی آنرامنهدم ومحل حکومت اردلان را به سنه یا سنندج انتقال داد.خرابه های قلعه حسن اباددرتصویر تبار نامه پیداست.
  • کناره های تبار نامه با اعداد ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ وحروف انگلیسی….A B C D E F تقسیم بندی شده، واز طریق نقطه چینهای قرمز رنگ افقی وعمودی در سطح تبار نامه مربعهایی تشکیل شده. درهریک از این مربعها تعدادی اسامی گنجانده شده،که بامراجعه به جدول اسامی درکتاب «زبده تاریخ کورد وکردستان» ترجمه یداله روشن اردلان” رشته هر نامی باذکر نام پدر وشماره شاخه ومحل وقوع مربع مربوط درتبار نامه مشخص میباشد،مثلا درمورد نام شیدا نوشته شده –فرزند حسام، شماره شاخه ۲۳ محل وقوع نام مربعf – 1
  •  برای اولین بار درتاریخ تبار نامه نویسی نام خانمها همسان با آقایان (خانمها بارنگ زرد، آقایان با رنگ سفید )نوشته شده اند.
  • درگوشه سمت چپ تابلو ذیل عنوان ” توالی وترتیب فرمانروایان اردلان وموقع آنان درشجره “باذکر لقب وشهرت–نام وکد وشماره شاخه تمام حاکمان اردلان فهرست شده. درهمین گوشه ذیل عنوان “سنه وشاره زور ” به ابعاد تابلو وطراحی ،ترسیم،نقاشی، خطاطی وتحقیق از یداله روشن اردلان اشاره شده است.
  • در گوشه سمت راست در داخل یک کادر با اشاره بنام” تاریخ مجسم خاندان اردلان “

توضیحی مختصر در ارتباط بانقص وابهام منابع موجود، ونیز در ارتباط با پیشوند های نام فامیلی بعضی خانواده های اردلان ازجمله احمدی، سلطانی ،معز، روشن وغیره توضیحاتی داده شده. همچنین به اهم مآخذ ومنابع مورد استفاده اشاره نموده است.

این تبارنامه به جهت حجم زیاد وکمبود فضا مشتمل بر دوبخش میباشد:

بخش اول آن به تفصیل از بابا ادلان موسس سلسله اردلان واقع در روی دیاگرام با کد (۱ ) وعلامت یک ستاره*شروع و با اولین شاخه دست راست بنام کلول(فرزندش ) باکد ۲ وعلامت یک ستاره*لینک میباشد، وفرزندان و نوادگان کلول بترتیب حکومت هریک  با کد خود وعلامت یک ستاره* تا مامون بگ با کد ۹ ویک ستاره * در همین شاخه ادامه پیدا کرده اند. دراینجا با گذاشتن یک ستاره اضافی برای مامون بگ**بعنوان رفرنس ،مامون بگ با همان شماره کد ۹ به تنه درخت انتقال داده میشود وفرزندان ونوادگان او بر روی همین شاخه جدید نوشته شده اند. و بهمین ترتیب درهمین شاخه ۹ هم ، برای هلوخان کد شماره ۱۶با یک ستاره اضافی ** بعنوان رفرنس گذاشته شده و با همان کد ۱۶ به تنه درخت انتقال داده شده. و بدین ترتیب شاخه های ۱۸–۲۲-۲۵-۲۷تا۳۷ نیز به تنه درخت انتقال داده شده اند.  نوادگان سرشاخه های تنه درخت بر روی همین سرشاخه هانوشته شده اند ،اما نوادگان بقیه حاکمان در هر شاخه ای که حاکمان مربوط نوشته شده اند در امتداد رشته همان حاکمان نوشته شده اند. وبدین ترتیب حجم بسیار اسامی واطلاعات هم بطور عمودی وهم افقی درسطح تابلو پخش شده اند وهمه باهم لینک، وازطریق کلول کد ۲ با بابا اردلان متصل و لینک میباشند. این بخش از سال ۲۰۱۹ میلادی =۱۳۹۷شمسی به  سال۱۱۶۹میلادی برابر ۵۶۴ هجری قمری یعنی حکومت بابا اردلان بر میگردد.

بخش دیگر آن از بابا اردلان به ا بتدا یا ریشه تبار اردلان بر میگردد،  که بعلت طولانی بودن این دوره باختصار، با ذکر حلقه های اتصال بابا اردلان به قباد ساسانی(درآخرین اصلاحات اخیر،سال ۱۳۹۷شمسی ) بشرح ستون طرف چپ دیاگرام در تنه درخت وتداوم آن به اردشیر بابکان و بابک ساسان و پارت وهخامنشی وماد و اتحادیه قبایل ماد  به سال۹۰۰ قبل از میلادبرمیگرد .

شاید بعضی بپرسند اردشیربابکان وبابک ساسان به احادیه قبایل ماد چه ارتباط؟ کافیست اشاره نمایم  بعنوان قرائن  بتاریخ باستان مراجعه فرما یند.

در خاتمه اضافه مینماید که خطاطی این تبارنامه آنهم  باحجم سنگین وبا رنگ روغنی بر روی پارچه نقاشی وبا این طرح بی سابقه اگرنه در خیلی کارهای دستی اما درتبار نامه نویسی شاید بی سابقه باشد . والسلام.           

نویسنده: یداله روشن اردلان

Leave Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *